Mikut cungah kan covo


Mikut cungah kan covo

 

 by Sangpi


Kan miphun hi fa te hmanhsehlaw vawlei mipi hmai ah a hleikhin fimthiamnak leiah langsar kho ve hna sih law( overepresent) zeitluk in ah kan hmai a va hngal hnga?Cu bantuk cun asi kho mi miphun hi an rak um taktak ko. Cu hna lak i pakhat ah Swedes pawl zong telh awk an phu ve men lai. Atuten ahhin cun kanmah Chinmi he ai pehtlai deuhmi Sweden ram kong  tampi lakah tlawmpal  in, ka hun tial lai.

 

           Sweden ramah ralzam siseh, dornak arak hal mi sihnaseh abuaktlak in kum khat ahhin minung thong 20-30 karlak lengmang hi umnak nawl acozah nih an pek  tawn hna. Atu ahcun minung zakhat ah pahra (10%) hi cu ramdang mi or ramdang mi sinak hram ai ngeih mi lawng te kan si. Culak ah kannih  Chinmi zong 300 deng kan hung si ve. Kannih cu kan phaknak hi abuaktlakin kum 4-5 lawng asi ve rih. Hmun khat ah minung 20-30 tete in kan um ti hna. Rian ngei lo kan tam i, kan caah transport man ahar bang kan i tlawng kai kho tuk hna lo.

 

An kan zohkhenh dan:  Kan phak ka in kum 2-3 tiang, kanmah umnak khuacio i  Integration zung nih tavuan an kan lak i, holh an kan cawnter. Holh kan cawn man lahkhah an kan pek. Sianginn hrawkhrol le lahkah zuh. Kum 2- 3 tlin hnu sianginn kan peh lo/ rian kan ngei lo/rian kan ngeih ko buin lah khah a zat deuh lo  ahcun Social Severvice kut ah an kan upp. Social Service kut phak ahcun phaisa ah an strike, cun rian kha a um zong um lo zong,  huam zong huam lo zongah kawl ter. Bawmnak kan hmuh mi phaisa zong bank chungah I khon ngam asi lo, an hmuh cun hmai thla caah mi an henh hna.

 

Khua khat le khua khat hi, mi an zohkhenhdan, kutpek phaisa in tuak ahcun, ai zat cio lo. Aruang cu khua khat le khua khat an ekonomi ai khat cio lo, cun an standard zong hi ai khat dih cio lo. A chaklei le thlanglei nikhua um dan or kih lum  zong ai lo cio lo, cu tikah kan khua cio i kan  nun khawhnak hnga kan herh mi hi, khuakhat le khuakhat ai lo cio lo. Kanmah le kan khua chungah kan nunkhawhnak hnga aherh an ti ningin tuak piak dih cio kan si.

 

 

Sianginn kan kai cio ning: Sianginn system hi, 1. Dagis( kum 6 tang), 2. Primary( tang 1-9 tiang), 3. Secondary( kum 4 chung), cu dih cun Colledge le University ti khin, aning tein a kai mi caah cun asi. Ca tang 9 tiang hi cu, kai lo khawh a ngah lo, cun free in kai dih asi, rawl le textbooks pawl zong free in an pek an hlanh hna. Secondary School zongah rawl cu free asi, textbooks zong free asi pinah Cozah sinah phaisa cawi khawh an ngah cang. Rian ngei mi caah cun rian he sianginn he an peh cang.

          Kam khat leiin upa pawl caah Upa sianginn a um ve I, cu ka ahcun primary level zongin thawk khawh asi, cun secondary level zongin thawk khawh asi. Hi ka ah akai mi cu kan mah bantuk mipem le anmah mi riantuan hnu sianginn kai ai tim than mi pawl deuh kan si. Mah tein rawl siseh, textbooks siseh a herh mi paoh mah tein I liam dih asi. Zeihmanh free in ngah mi um ve ti lo, cun secondary school I kum khat an cawn mi kha, hi ka ahcun semester pakhat ah cawn asi cang.

            Kanmah pawl caah cun,  hngakchia an si le hawisin an I fonh hlan ah a dang tein holh an chimh chung hna i, an thiam ran le an mah thi hawisin ah an fonh colh hna. Kum 17-19 kar in ai thawk mi  paoh hi secondary level in an thawk ter hna I, annih hi program dang te an tuah piak hna, cu chung ah an thiam ran le hawisin ah fonh colh an si ve. Kum 19 cung poah cu, duh zong duh lo zongah, Upa sianginn ah kai ter i, kum khat chung cu holh bak kha cawn asi ko. Mah cu holh cawn dih hnu ah peh duh ahcun Primary Level in Upa sianginn ah I thawk than si.

             Atu lio  kanmah Chinmi chung  kum(17-35 ) karlak ah Secondary School le Secondary level a kai mi kan tam ngai. Khuai ka I kan va cawn pekah, College peh duh ahcun marks 2300 hrawng cawn hnuah peh khawh asi.  Kum khat ahhin full-time in a cawng mi caah marks atlawmbik (850) cawn asi. Cun college kai I timh lo ahcun rian he ai peh tlaimi cawn khawh asi, tahchunhnak ah, restaurant, thilzuar, tarzohkhen, cawlchumh, inn sak, aphun phun um rih.

           Kan I thithruai dan: Atam deuh cu kanmah le khua cio ah buu kan I ngeih dih. Pumhnak kan tuah dih cio hna. Tahchunhnak ah kannih khua atam deuh cu anmah swedes mi biakinn ah member kan lut hna nain, zarte zaan tin pumhnak kanmah bingin kan  ngei. Cucu kan churh nih churh chung cawlcanghnak pakhat bantuk in an kan pom piak.

            Ljusdal khua kan timi le bang ahcun swedes pawl nih an kaltak cia mi biakinn kan i hmuh hei ti ding awk khin, biakinn pakhat cu laimi nih an hlum.Va buu thing hmuh in an i hmuh ka ti theu. Chim porh lo te cu Chinmi hi pum huam cem kan si hrimhrim lai. Cun mah hihi kan i fontom nak a thari pi tak cu asi fawn tiin ka hmuh.

             Cun kanmah chung lila in Chin Community in Sweden CCS, vawlei le kam kan ti ko lai asi i , Chin Christian Fellowship in Sweden, CCFS, biaknak lei kan ti lai, le Chin mino CYS tiin buu he thithruainak tete kan ngei ve. CCS le CCFS nih hin puai le civui an kan tuah piak  i hmailei zongah tuahpiak a kan timh,Swedes pawl zong kan sawm chih hna,  mah cu kan i ngaih bik cem mi pakhat asi ve.

 

Rian kawl le riantuan: USA sipuazi a tlak hnu, a fak bik a tuar mi lak ah Sweden hi pakhat ah ai tel ve. Rianngei lo mi hi kan karh chin thluahmah. Kum 2008 ahkhin 6,1%  rianngeilo anrak si, 2009 ah 7,6% le 2010 ah khan cun 9% tiang a phan. Mah lak ahhin sianginn kai mi cu relh an si hna lo. Kanmah ramdang mi lakah cun rianngei lo mi hi 35% hrawng kan si. Minung pathum ah pakhat cu  rian a ngei lo. Kanmah Chinmi lak lebang ahcun 80% hi rian ngei lo kan si lai, minung pa nga ah pakhat lawng rian ngei ti awk si. Rian atuan mi nih hin tax hi 28-50% tiang an pek.  Tam deuh na hmuh le tam deuh pek asi ko. Rianngeitu( employer) nih hin riantuantu khanh hi an i harh tuk hringhran aruang cu employer´s tax hi atam tuk. Tahchunhnak ah ka rian na tuan i, lahkhah 20000 kan pek nain employer´s tax 33% ka pek caah (20000*0,33+ 20000= 26600) ka dih. Nangmah nih cun kha 20000 chung khan 30% tax na pek ve i ( 20000- 0.3*20000= 14000) lawng na kut cungah a phan. Nangmah 14000 hmuhnak ah keimah 26600 ka dih. Riam kip cu kan sok ve cio, nain mino ca le bang ahcun nungak ngeih lo i nungak kong hei ceih peng he khin ai lo pah.

 

Ram I hruaining: Sweden cozah cu athlam atlang ngai mi cozah an si. Ramchung ah parti tampi an um nain Parliament ah a kai kho mi hna cu party pa riat lawng an si.  Parliament kai khawhnak ding ah election ah vote zapi chungin 4% a tlawmbik hmuh ahau. Atu lio cu Parti pakhat lawngin cozah dirh kho mi an um lo caah I fonh in cozah an dirh. Atu tiang a leng lang in kan hmuh ningah cun Socialdemocrateparti,Vänsterparti,Miljöparti pawl hi tuaikhat an si i, nuclear aduh lo mi parties pawl kan ti hna. Moderateparti,Centerparti,Folkparti, Krisdemocratparti pawl hi tuai khat an si i, an mah hi atu lio cozah an si, i nuclear aduh mi pawl kan ti hna. Cun Sverigedemokratparti an um ve i Parliament ah an kai nain aho hmanh nih an tuai duh hna lo, mipem le ramdang mi lak aduh bak ti lo mi parti an si, immigration policy zoh tikah adang he an i den khunnak cu asi. Adang parti pa sarih hi cu mipem cungah official  cun an tha.

 

Biaknak: Atlangpi cun khrihfa cu kan tam deuh ko. Nain Pastor Oyvind nih cun khrihfa ram asi lo, secular ram asi ati. Nang zeibiaknak dah na biak ti le, na lahkhah zeizat tihi cu i hal lo ding an ti theu. Hal zongah keicu khrifa tlawmpal te ka si, ti hmang mi zong an um. European Social Survey ningah Sweden khrifa ka si a timi chung in kum 15 cung asi mi,  5% lawng hi zarh tin biak in kal le thlacam hmang mi an si i. Khrifa ai timi chungin 80% cu religious ah an I ruat lo.Cun Minung zakhat ah 35 nih hincun biaknak hi kannun nak ah abiapituk  ah ka ruat lo an ti. Biaknak ah zalawng ngai asi ko nain Mosque sak ding hna ahcun a buai  deuh ve rih ko.Tihphannak le uarlem lonak cu um pah rih.  Kannih zong kan umnak khua cio ah, kanram kan rak um lio i, kan buu thing he a khi ai kaih nawn mi buu ahcun member kan lut pah cio. Nai cikua asi lo ah chanthar i, biaknak leiin, hi ka ah a laar bik mi cu, nu le nu/ pa le pa biakinn ah atiangmi thitumnak kan cohlang lai maw? Ti hi asi rua ka ti, aco hlang mi zong an um, mipi ruahnak a la cuahmah mi zong an um. Zaabuu hruainak in ai uk mi biaknak asi ve cang caah, zei poah hi vote in rel dih asi ko cang. Nain kam khat leiah zumtu tha pathian aa bochan i, dinfelnak atanh mi, vanmi bantuk hi tampi an um ve ko.

 

Miphun pawl khuasak dan: Kum zabuu tampi cu anmah te lawng in, miphundang he cawhkalh loin khua asa mi an rak si nain, rang ngaiin kum 40-50 karlak ah miphun cawkhrolh in khua asa mi ram ah ai thleng. Cawkhrolh in khuasakti cu atha maw achia ti khi cu kan hmuhning cung cio zongah ai ngat. Cun kan hmuhning kan pawmning pinah athatnak zong um ve taktak , cun achiatnak zong um ve taktak. Cu kong cu ka kal lai lo. Nain cawkhrolh in khua kan sak khawhnak dingah kan hman mi system aum, mah cu chim ka duh mi asi. Hibantuk miphun tampi le nunphung le biaknak aa dang mi kan I tontik ah, zeitindah kan thutdir ning asi lai timi hi mifim pawl nih a toeri in a chimning ahcun phunthum in a um:

  1. Ai dangmi miphun le nunphung an i tontik ah, an zawp ti lai i, cu chung cun miphun thar  le nunphungthar a chuak lai
  2. Miphung khip kha cakeh le caorh  in kan kal ti hna lai i, pakhat le pakhat i theihthiam piak le i upat piak le rem tein khuasak ti thiam i zuam ding. (Pluralistic societies)
  3. Ramdang mi le miphun fa deuh nih, miphun pi hnu zulh le nawl cawn in an kal awk asi. Miphunpi an holh, an nunphung le, a tuahmi poah kha tahfung(standard) ah chiah  asi lai.(Assimilation  theory)

 

1970 hrawng tiang cu Sweden ah assimilation hi an rak hman. Cu ti anrak tuah caah mipem tampi an holh thiam kho lo le a nunphung hmanh philh mi an tam pi. An holh an nunphung le an biaknak tianghmanh ai thleng mi ah an cang theu.

 

           Ralpi pahnihnak dih hnu Industries lei  thanchonak an ramah ahung chuahthan tikah, Americans hun ti ahcun hruaitu tha, Italians tiah cun lovers, Swedes ti ahcun a rumbik timi dirhmun an phan. Laiphung thluk I ngeih lung awng an ti bang, an ram chung rian ruah ah arak pem mi sihna she, ralzam, dornak hal mi le ramchung um mi miphun fate pawl caah ruahnak kau pi an hun ngei. 1974 kum ah Cozah nih Pluralistic Societies hman dingin ruahnak achuah i, mah cu Parliament nih 1975ah a hna tlak caah, mah hnu cun aho hmanh aanaa in holh cawnter le nunphung cawnter um ti lo, mah nih duh can tiang i cawn khawh le i lak khawh asi cang. Mah le holh le nunphung thanchoternak caah aho hmanh tha zaang an pek hna. Bawmhnak zong an pek hna, biaknak le miphun  he ai tlaimi buu le orgnisation pawl zong awl tein dirh khawhnak lam an on.

         

        Atu lio i saveh bang mi hna a tun ter tu cu, ruahlo piin ramdangmi arem lo mi le assimilation teory hman than aduh mi party pakhat cu, 2010 ah Parliament ah ahung kai cel ngel. An tuanbia zoh tikah kumkhat hnu kum khat in  an power a thang cho mi an si i 2010 ahcun minung ting nga 500 000 renglo votes an i ngei ve i  mipem pawl nih abuu in  thil ka tuahnak ah hmailei ah dawnkhan tu zong an si kho.  Swedes mi nih muslim pawl a tih pah zir buin an cohlan hna bantuk khin mah party cu mipem mi nih kan tih zir ve hna. Sweden ram ekonomi hna hi thancho panh lo in tumchuk lei panh chin seh law, parties  dang pawl hna nih kan cung I an politics hi an thlen sual ahcun kan covo khi zei a va lawh te hnga? Kannih cu minung million pahra lak ah 300 te khi kan hei si i, organization athong thong lakah pakhat te kan hei si, a ting khrihfa lakah a zaa te khi kan si, chim duh mi cu, nihin kan dirhmun hi cu, pawngkam nih chaklei anti le, kannih zong chaklei, thlanglei anti le kan nih zong thlanglei, tiin kan duh thenglo zong ah panh hau phun dirhmun ah khin kan dir. Chet le mawh in kan I zuam cuahmah kolio ahhin kan covo hi mikut cungah hlah maw aum tiah ka ruat theu.

 

 


Kommentarer
Postat av: home mortgages

go here for the top home mortgage available

2015-05-26 @ 04:51:58
URL: http://bad-credit-loan-mortgage.jimdo.com/

Kommentera inlägget här:

Namn:
Kom ihåg mig?

E-postadress: (publiceras ej)

URL/Bloggadress:

Kommentar:

Trackback
RSS 2.0